Wyrok w sprawie C‑744/24 (Bank Polska Kasa Opieki) - Kluczowe znaczenie dla praktyki orzeczniczej

Znaczenie wyroku dla polskiego prawa

Wyrok w sprawie C‑744/24 (Bank Polska Kasa Opieki) ma bardzo istotne znaczenie dla polskiej praktyki orzeczniczej. Dotyczy jednego z najbardziej spornych zagadnień związanych ze stosowaniem przepisów dotyczących kredytu konsumenckiego. Chodzi o dopuszczalność kredytowania kosztów kredytu oraz pobierania odsetek z tego tytułu. Zarzuty związane z tą praktyką są główną podstawą powoływania się na sankcję kredytu darmowego.

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości odnosi się do trzech różnych kwestii. Po pierwsze, dotyczy dopuszczalności kredytowania kosztów pozaodsetkowych. Po drugie, porusza temat pobierania odsetek od kredytowanych kosztów. Po trzecie, zajmuje się kwalifikacją składki ubezpieczeniowej jako opłaty mieszczącej się w ramach Rzeczywistej Rocznej Stopy Oprocentowania (RRSO).

Dopuszczalność kredytowania kosztów

Trybunał podkreślił, że z dyrektywy 2008/48 w sprawie umów o kredyt konsumencki nie wynika ograniczenie rodzajów kosztów, jakie kredytodawca może nałożyć na konsumenta w ramach umowy o kredyt (pkt 59, 61). Kredytodawca może udostępnić kredyt także konsumentom, którzy nie dysponują kapitałem początkowym, w celu sfinansowania kosztów związanych z umową o kredyt (pkt 60).

Dla zakresu rozumienia pojęcia "całkowitego kosztu kredytu" nie ma znaczenia, czy kwota obciążająca kredytobiorcę została wpłacona na jego rachunek bankowy, czy też nie (pkt 42). Okoliczność, że pożyczone kwoty są najpierw wpłacane na rachunek bankowy kredytobiorcy, zanim zostaną wykorzystane do opłacenia zakupu towarów lub usług, jest przypadkowa (pkt 43).

Pobieranie odsetek od kredytowanych kosztów

Następnie Trybunał stwierdził, że pobieranie odsetek od kredytowanych kosztów kredytu nie mieści się w ramach art. 3 lit. g) i j) dyrektywy 2008/48. Wymienione w tych przepisach całkowita kwota kredytu i kwota wypłat określają całość kwot udostępnianych konsumentowi. Wyklucza to kwoty powiązane z pokryciem kosztów związanych z udzieleniem kredytu, które nie są w rzeczywistości wypłacane konsumentowi (pkt 55).

W konsekwencji całkowita kwota kredytu i wypłacona kwota kredytu nie obejmują żadnych kwot przeznaczonych na wywiązanie się z zobowiązań wynikających z umowy o kredyt, takich jak koszty administracyjne (pkt 57). Dopuszczenie oprocentowania do kwot kredytowanych, które nie wchodzą w zakres tej definicji, mogłoby zagrozić przejrzystości rynku (pkt 64-65).

Kwalifikacja składki ubezpieczeniowej

W kwestii kwalifikacji składki ubezpieczeniowej jako opłaty mieszczącej się w ramach RRSO, Trybunał wskazał, że mimo iż ubezpieczenie nie było wymagane do uzyskania kredytu, jego wykupienie wiązało się z obniżeniem stopy oprocentowania kredytu. Ubezpieczenie to było zatem wymagane do uzyskania kredytu na warunkach przewidzianych w ofercie (pkt 41).

Takie ubezpieczenie stanowi usługę dodatkową, która mieści się w pojęciu całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta (art. 3 lit. g) dyrektywy 2008/48). Koszt tej usługi powinien być uwzględniany przy obliczaniu RRSO (art. 3 lit. i) dyrektywy 2008/48).

Znaczenie wyroku dla przyszłości

Wyrok TS ma bardzo duże znaczenie dla polskiej praktyki. Wyjaśnia niektóre problemy, ale także tworzy nowe. Nowa dyrektywa 2023/2225 w sprawie umów o kredyt konsumencki zawiera w omawianym zakresie identyczne regulacje co dyrektywa 2008/48. Stanowisko TS będzie aktualne również w odniesieniu do dyrektywy 2023/2225.

Przede wszystkim wyrok Trybunału zamyka dyskusję toczącą się w Polsce od kilku lat. Dotyczy ona dopuszczalności kredytowania kosztów kredytu z perspektywy dyrektywy 2008/48. Trybunał potwierdził dopuszczalność tej praktyki, co nie zaskakuje, gdyż w jakimś stopniu wynikało to już z wyroku TS z 21.04.2016 r., C-377/14 (Radlinger i Radlingerová), EU:C:2016:283.

Konsekwencje dla praktyki orzeczniczej

Konsekwencją dopuszczalności kredytowania kosztów kredytu wydawała się dopuszczalność pobierania z tego tytułu odsetek. Tymczasem Trybunał wyraźnie oddzielił te dwie kwestie. Oparł się na literalnym brzmieniu art. 3 lit. j) dyrektywy 2008/48, pomijając wnioski wynikające z wykładni systemowej.

Odwołanie się do "przejrzystości rynku" jest argumentem niezbyt jasnym. Należy je uznać za próbę zmieszczenia się w formule "ochrony przez informację". Wydaje się, że Trybunał uznał to zjawisko za negatywne dla konsumenta. Zdecydował się na rozstrzygnięcie, które przede wszystkim chroni konsumenta, wykraczając poza obiektywne założenia dyrektywy 2008/48.

Trudno jednoznacznie ocenić konsekwencje wyroku TS dla polskiej praktyki. Możliwe jest stanowisko, że pobieranie odsetek od kredytowanych kosztów kredytu oznacza podanie w umowie błędnej stopy oprocentowania i błędnego RRSO. W konsekwencji uzasadnia to sankcję kredytu darmowego (art. 30 ust. 1 pkt 6 i 7 u.k.k. w zw. z art. 45 ust. 1 u.k.k.).

Podsumowanie

Kontrowersji nie wywołuje natomiast stanowisko Trybunału dotyczące kwalifikacji składki ubezpieczeniowej jako opłaty mieszczącej się w ramach RRSO. Przesądzająca w tym zakresie jest definicja całkowitego kosztu kredytu z art. 3 lit. d) dyrektywy 2008/48. Obejmuje ona również opłaty za usługi dodatkowe niezbędne do "uzyskania kredytu na oferowanych warunkach".